برقی یا گازی؟ مسأله این است!

باورتون میشه ۳۵% از کل مصرف انرژی نهایی در ایران در سال ۹۲ مربوط به بخش «خانگی، عمومی و تجاری» و بیشتر از بخش های دیگه یعنی صنعت، حمل و نقل، کشاورزی و … بوده؟! به نظر میرسه این بخش ارزش توجه زیادی داره، ولی مگه ما چه جایگزین هایی برای کاهش مصرف انرژی در دسترس داریم؟

به عنوان نمونه بد نیست سه وسیله با مصرف روزانه رو از لحاظ مصرف انرژی مقایسه کنیم: کتری برقی، کتری گازی، و مایکروویو برای به جوش آوردن آب. همه احتمالا این سه رو در خونه هامون داشته باشیم.

اما بهتره از کدوم استفاده کنیم؟ صرفه جویی اقتصادی و انرژی هر کدوم در دید کلان چقدره؟ قبل از اینکه ادامه ی متن رو بخونین، پیشنهاد میکنم پیش خودتون حدس بزنید بازده مصرف انرژی کدوم یکی از این دستگاه‌ها بیشتره.

یک آزمایش ساده: بازده وسایل در به جوش آوردن آب

در یک آزمایش ساده حجم مشخصی آب رو به کمک هر وسیله به جوش بیارین و زمان به جوش آمدن آن را اندازه بگیرید. مشخصات فنی دستگاه ها را میتونین از کاتالوگ آن ها به دست آورد. نتیجه ی چنین آزمایشی برای به جوش آوردن یک لیتر آب با دمای ۱۰ درجه سانتی گراد در جدول زیر نشون داده شده:

کتری برقی یا گازی

جالبه، نه؟ ظاهرا کتری برقی بیشترین سرعت رو در به جوش آوردن آب و بیشترین بازده رو در بین این سه گزینه داره.

پس سهم تولید این انرژی ها چی میشه؟

خوب تا اینجای کار درست، اگه دیدمون به خونه و آشپزخونه خودمون محدود بشه این بازده ها درست‌اند! اما اگه از چاردیواری خودمون پا فراتر بذاریم و نگاهی به فرآیند های تبدیل این انرژی‌ها (برق و گاز) بندازیم، عدد های بالا دیگه چندان هم قابل اطمینان نیستند.

می‌دونستین با وجود اهمیت پیداکردن انرژی‌های تجدیدپذیر و امکان تولید برق پاک از طریق نیروگاه‌های خورشیدی و بادی و پتانسیل های آبی؛ سهم عمده ی تولید برق کشورمون همچنان از سوخت های فسیلی (نفت کوره، نفت و گاز) هست؟ و البته نه فقط در کشور ما، بلکه در کل دنیا.

سهم تولید برق از منابع انرژی متداول در سال 92 در ایران رو در جدول زیر نشون دادیم:

کتری برقی یا گازی

در نیروگاه های فسیلی برق از تبدیل انرژی حرارتی سوخت های فسیلی مثل نفت و گاز به کار مکانیکی تولید میشه. بسته به تکنولوژی (توربین گاز، توربین بخار یا سیکل ترکیبی) مورد استفاده در پالایشگاه‌ها، بازده تولید برق می‌تونه بین ۳۲% تا ۴۵% باشه.

اتلاف انرژی در مسیر توزیع چی؟

بله، در مورد برق از شبکه انتقال هم نباید غافل بشیم: ۱۰٪ برق تولیدی نیروگاه ها در خطوط انتقال تلف میشه. پس با این حساب از ۱۰۰ کیلووات‌ساعت سوخت ورودی به نیروگاه های برق کشور، حدودا ۲۸.۸ کیلووات‌ساعتش به صورت برقِ قابل استفاده به دست مصرف کننده نهایی می‌رسه.

بنابراین اگر کتری برقی در خانه ما کار میکنه و از ۱۰۰ کیلووات‌ساعت انرژی ورودی ظاهری، ۹۰ کیلووات‌ساعت برای ما کار انجام میده، در واقع حدود ۳۴۷ کیلووات‌‌ساعت انرژی اولیه براش مصرف شده و بازده واقعی اون حدود ۲۶٪ هست.

در مورد گاز چطور؟

بازده تولید و انتقال گاز طبیعی که ما در خونه هامون استفاده می‌کنیم در حدود ۹۰% هست. یعنی از نقطه ای که گاز از مخازن استخراج میشه تا به دست مصرف کننده نهایی برسه فقط ۱۰٪ اتلاف داره. پس اگه ما در خونه ۱۰۰ کیلووات‌ساعت انرژی گازی رو مصرف کنیم ۱۱۰ کیلووات‌ساعت سوخت اولیه در پالایشگاه گاز صرف اون شده.

در نهایت کدوم بهتره: کتری برقی یا گازی؟

با این توضیحات بد نیست یه ردیف دیگه به جدول اولمون اضافه کنیم و «بازده کل» حاصل از برق و گاز رو در نظر داشته باشیم.

کتری برقی یا گازی

با توجه به داده ها مشخصه که بازده کل جوش آوردن آب با یه کتری گازی روی یک مشعل با توان یک کیلووات از همه موارد دیگه بیشتره. ولی جالبه که هر چی توان شعله گاز بالاتر بره اتلاف هم بیشتر میشه. این یه مساله خیلی مهم در مورد اجاق گازها هست که بازده کمی دارن: با بزرگ تر شدن شعله مقدار انرژی بیشتری از اطراف ظرف بدون تاثیر موثر روی گرم کردن ظرف و محتوای اون به هدر رفته.

و آخر قصه مون:

کتری گازی به صرفه ترین وسیله برای جوش آوردن آب

اگه همین چیزهای ساده رو بدونیم می تونیم با تغییر نوع مصرفمون، صرفه جویی های خیلی بزرگی انجام بدیم.

تو نوشته‌های بعدی‌ می‌خوایم از یه نمونه اتلاف انرژی در خونه صحبت کنیم که اصلا به فکرمون هم نمیرسه! شما هم به منابع اتلاف ممکن در خونه هامون فکر کنید شاید به نتایج جالبی رسیدین.

منابع:

ترازنامه انرژی سال 92 ایران

وب‌لاگ شخصی Michael de Podesta

وب سایت اطلاع رسانی نفت و انرژی (شانا)